Het klinkt zo gemakkelijk. Nadat het contract is getekend, hoeft de gemeente alleen nog maar op hoofdlijnen te sturen en de opdrachtnemer voert het beleid uit. Vaak genoemde voordelen zijn dat het leidt tot betere kwaliteit, kostenbesparingen, minder betutteling van de burger. Wie wil deze voordelen in tijden van bezuinigingen nu niet op zijn conto schrijven? Daarnaast is besturen op afstand voor de meeste gemeentes een aantrekkelijk alternatief. Er komen vanuit het rijk steeds meer werkzaamheden op de gemeentes af. Besturen op afstand is dxc3xa9 methode om deze extra werkzaamheden uit te kunnen voeren zonder een verdere groei van het ambtenaren apparaat.

Dat de dagelijkse praktijk echter veel weerbarstiger is, blijkt uit onderzoek. Wat zijn de negatieve ervaringen met het besturen op afstand:

• Bezuinigingen worden niet gerealiseerd omdat de opdrachtnemer zijn budgetten overschrijdt, zeker omdat er vaak sprake is van gedwongen winkelnering
• Opdrachtgever (gemeente) of opdrachtnemer (uitvoeringsinstantie) komen hun afspraken niet na, vaak omdat er onderweg wat onverwachts gebeurt waarmee geen rekening is gehouden
• De gemeente/opdrachtgever is onvoldoende in staat om beleidskaders te vertalen naar werkbare prestatieafspraken
• Pas gedurende de uitvoering van het contract blijkt dat de verwachte dienstverlening zich niet in contractafspraken laat vangen met klachten van de burger tot gevolg
• Door de afstand tussen de opdrachtgever en de autonome opdrachtnemer leidt bijna elke aanpassing in de afspraken tot een budgetverhoging; de opdrachtnemer biedt ook meer xe2x80x98weerstandxe2x80x99 en minder loyaliteit dan het eigen ambtenarenapparaat
• Door de autonomie van de opdrachtnemer kan de gemeente nauwelijks nog (politieke) invloed uitoefenen op de uitvoeringspraktijk van de opdrachtnemer. Contracten voorzien vaak niet in ruimte voor politieke bexc3xafnvloeding.
• De burger is voor de opdrachtnemer veranderd in een klant zonder zeggenschap.

Wellicht dat dat laatste nadeel ook meteen het grootste voordeel is van besturen op afstand. De waan van de dag krijgt geen kans om te regeren. De uitvoering staat daarvoor teveel op afstand. De vraag is dan ook of dit voordeel opweegt tegen alle nadelen van besturen op afstand? Ik kan daar duidelijk in zijn. Het besturen op afstand, hoe zorgvuldig ook voorbereid en uitgevoerd, blijft altijd gebaseerd op een ideologie die niet in het publieke domein thuishoort, namelijk die van de vrije markt. De genoemde voordelen van betere producten, betere dienstverlening naar de burger-als-consument, goedkoper en minder bureaucratisch sluiten aan bij de utopie van de vrije markt. De wijze echter waarop er geen sprake is van concurrentie, maar van gedwongen winkelnering, maakt al duidelijk dat deze xe2x80x98vrijexe2x80x99 markt een illusie is. In het publieke domein heeft niet de opdrachtnemer het voor het zeggen maar de publieke opinie. En dat is een goede zaak!

Wat nog meer opvalt in de tendens tot besturen op afstand is de mantra xe2x80x98zelfredzaamheidxe2x80x99 van de burger. Pas als we de burger laten participeren, is de burger 'zelfredzaam'. Eigenlijk is dat vreemd. Denk hier maar eens overna: waarom spreken we altijd van burgerparticipatie en niet van overheidsparticipatie? Waar het om gaat is dat de uitdrukking 'zelfredzaamheid van de burger' met zichzelf in tegenspraak is. Immers, geen xc3xa9xc3xa9n burger is zelfredzaam; een burger kan niet bestaan zonder mede-burgers. Dat is niet alleen opgesloten in het begrip, het is tevens opgesloten in onze menselijke beschaving.

Toch ben ik het eens met de noodzaak voor een terugtredende overheid. Als er serieus gekeken wordt welke dienstverlening xc3xbcberhaupt niet uitgevoerd dient te worden door de overheid, dan zijn al die opdrachten op afstand ook niet nodig. Besturen op afstand: niet doen! Want het is vreemd dat de overheid alleen zichzelf in staat acht tot een rechtvaardige verdeling van onze rijkdom en behoud van onze beschaving. De Griekse filosoof Aristoteles erkende al dat rechtvaardigheid niet een eigenschap van een systeem is, maar de deugd van mensen. Wat xe2x80x98de overheidxe2x80x99 het beste kan loslaten, is het streven xe2x80x98menselijkxe2x80x99 te zijn. Het is en blijft een institutie. Waar de overheid wel naar kan streven is al haar doen en laten te baseren op de erkenning dat het aan de mensen zelf is aan eenieder te geven wat hem toekomt. Daarin ligt de ware aard van een rechtvaardige samenleving.